envers Nadal

Descrizione2

:

El Toni, cöl che gà l’Ape zalda canarì, l’è na a taiàr la lègna e el ma porta en bastu de zenevèr dizendóme de scorsàrlo e metèrlo en banda per fàr la càna dela polènta! Entat che le scorsàe cöl pensér so turnàa endre endel tep, quand che en aütüno tücc i dì l’era polènta e spié, spié de uzilì, no de cunicc e polastrì. Ala fì del’aütüno serome isì stüff che sgulàa föra uzilì da jöcc, dale rice, dal nas, da tüte le bande! En cöl tep la tücc i metéa zo i archècc. Tra Travàl e l’Aquasinega ghe ne stazéa circa tremila. I nazea a vederli aca dòe volte al dì e i turnàa cöi prosàch pié. El vintisìch de lüi se partìa a ciapàr i mucc sia per segàr, sia per metèr zo i archècc; el piö svèlto, con den pal encapüsa con dele rame al’inizio del senter e ogni du o trezent meter, el signàa el padru dela teza. A parte en pochi, che i preparaà l’aütüno prest, el rest dei archècc je fazea man mano che i tezàa. Je fazea con tüte le bachète, ma i piö bu jera cöi de perla…… Jera tücc bu de fàr i archècc, jera artigiani patente, prima i tajàa föra i spàch, je fazéa boèr, perche dopo no i se scürtés, i preparàa le ciàf de pèrla o de sanguèn, i mpinìa el prosàch e, quand che l’era ura, i partìa. I senter jera sempèr nècc dapertüt, perche l’aütüno tücc i nos mucc jera piè de archècc; ghe nè amo de posti che se ciama: Tese. La forestal la nazéa poch endel mut, perche laràs dovü seràr tüt du jöcc per no vederli, cöl pericól de nàr pertèra e magàri farse del màl. Dele volte, però, quand che la gazéa vòia de fàr ne spienadì ala so cà, la nazéa a tiràr föra i sò uzilì, la tendéa pulito l’archèt, e pò cöle gaiòfe piene la nazéa a fàr da sena. Na ma la lava lotra e tüte dòe ensema le lava el müso. I sercàa, enfati de no dar mülte, perche alura metèr zo i archècc per ciapàr i uzilì el voléa dir cavàrse la fàm, e podérli aca vendèr per cumpràr vergot otèr. Le fonne le je vendéa tant en Campiu, le gazéa le sò pòste, certo che le vendéa i piö bù. Notèr magnàome i piö stràs o cöi amàr, ma, ala mal paràa se magnàa le patate e la salvia, l’era buna aca cöla cöla polènta. Se i archècc che jazéa mitü zo jera pochi i metéa zo aca le vis-cète en cöi dos ende pasaa i s-ciàp de parisöle, cicioi e otèr usèi. Ghera i so periodi, quand che da noter cambiàa el tep, encuminciàa el frèt, i usèi i cambiàa ària, i nazéa en vacansa tücc ensèma e ogni tàt, puarècc, i gazéa aca ei qualche incidente de percorso. Per furtüna che ala fì aca i usèi i finìa de pasàr, piano piano rivàa le fèste e vignéa a sègn el pursilì cumprà ala fera de San Giacom, e portà a cà enden sachèt söle spàle, per sercàr de schivàr el dasio. Quasi tüte le famée le se metéa alura en movimènto per coparlo e erghe vergota de speciàle da magnàr a Nadal. I ravioli facc cöl pestöm e la pasta fata en cà jera ase bu! En po de pestöm söla gradèla, na fitina de lart con dena fèta de polènta, na custina, en po de fritüra l’era en disnàr che no finìa piö. Tüte le ca le gazéa el sò presepio, sö nden taulì o enden angol dela cuzina, en po come ancö, cöla diferensa pero che de statuine ghe n’era poche, sen fazéa tante de carta, specialmente le pigrine, ma l’era bèl istès; dele volte el buba el portàa a cà en pinaröl e alura te podée fàr l’albero. Se ghe metéa sö en poche de balìne encartàe enda carta culuràa lüstra, qualche fil d’arzènt, sel ghera, en po de cutu per fàr la nef, e l’albero l’era pronto; el Nadal l’era bel ma el penser l’era za ala Befana. La sera del sich de zenér se preparàa el piat con zo en po de sal. Se portàa en giro piö piàcc che se podéa: dai zii, dai noni, dai ghidàs, e po se nazéa a cà per la pora che la Befana la te vedés e no la portés piö gnènt. I genitur i te mandàa a dormer, ma l’era en problema endromesarse, s’era agite, proprio come i pitì de ancö. Per fortuna ala Befana no è cambia gnent. La matina se se disciàa prèst e se curéa en cuzina descals, mès visti, el frèt no sel sintìa; söla tàola o söla finestra te gatàe el to piàt con detér poca ròba, perche alura, aca la Befana l’era puarèta, ma per notèr che no gazeome gnént, l’era tant aca cöl poch. Me ricorde na volta che l’era pasàa enda ca del nono. Che spetacol! El nono, però, l’era pès de notèr: i le dis tücc che a ses agn se pütei e a sesanta sè amo cöi; el nono el ghe nazéa setanta fügüreve come l’era. Gnà el no l’era riès a dormèr, l’era levà sö amo ale quatèr e l’azéa gatà i nos piàcc pié. Se vede che la Befana l’era straca de portàr engiro la zèrla o forse l’azini el sera ensopà, ma la nazéa lasà na mücia de roba, e el nono el ne l’azea scondüa. Quand che som rive la fàt finta de gnènt e el na fàt giràr la cà doe o tree volte per sercarla. El davanti con dena lantèrna, perche l’era amo scür e notèr de dre che quasi pianzeome. La cuzina l’era piena de sgüse de nünsöle, che forsi la Befana l’azea spacà, l’azini l’azéa magnà tüta la sal, i piàcc jera vücc, e noter no capìome cöl che era sücies. Quand che el nono el sera nascort che i nos öcc jera lüster el nazéa portà en caneva, tirà ja la bochèta dala vèza piö granda, l’azéa mès detèr la lanterna, e cöl empustur el nazéa dit “Varde pitì ende la scondü i regai la Befana” noter no riéseome piö a destacàr jöcc da cöla Bocheta! En cöla vèza scürìa da jagn ghera detèr el mondo entrech. Caramèle cöle carte sfranzàe de tücc i culùr, portogài, turù, ciocolatì, frücc de sücher e fich sèch: ma cöl che era piö bèl l’era la cartèla cöl so astucio de legn pie de matite e de culùr. Me ricorde che quand che me so giràa per vardàr el nono e saltarghe en braas dala contentèsa, l’era el en cöl momento, che gazèa jöcc lüster. Forsi l’era turna endre cöl pensér e el se vedea pitì davanti ai regài dela Befana! No go mai domanda se la Befana la vignéa aca ende l’otsent. Peca che me sapes desmentegàa, el saràs bel saerlo. Auguri de bu Nadal a tücc. Olga Bonincontri